هشدار: ذکر و باز نشر نوشتارهای من و هر نوشتاری که در روزنامه ها یا روی سایت شخصی و وبلاگهایم منتشر شده منحصراً با قید نام و نام خانوادگی ام و همراه با پیوند سایت و وبلاگهایم مجاز است.

زمان مطالعه: 5 دقیقه

حفظ اسرار تجاری

ممكن است طعم دلچسب يك نوشيدني خاص يا درمان مؤثر يك دارو يا خواص و اثر شگفت انگيز يك محصول بهداشتي و آرايشي يا توليدات با كيفيت و ارزان يك صنعتگر موفق و پيشرو شما را به دانستن راز و رمز مربوط به آنها علاقه مند كرده باشد.

در اين مسير ممكن است با كنكاش و پس از اندكي بررسي به منابعي براي دانستن آنچه كه بدنبالش بوده ايد دست يافته باشيد.

همچنین توصیه می‌شود:

پیشنهاد تشکیل گروه حقوقی تنظیم تعهدات در قراردادها

مقالات و مطالبي در اينترنت و كتابهايي كه راز و رمز بعضي موفقيتها و شيوه هاي توفيق در امور را بيان كرده اند از جمله اين منابع بوده اند. ولي آيا به پاسخ همه آنچه كه به دنبالش بوده ايد دست يافته ايد ؟

قطعاً خير.

زيرا توليد كننده نوشيدني مورد علاقه شما يا دارويي كه درمان موثر دارد و نيز مبتكري كه روش و شيوه هايش توفيقات ارزنده ، بدنبال داشته براي حفظ فرمول، ايده و ابتكار خود اقدامات و مراقبتهای لازم را تدارك ديده و دسترسي عموم به آنها را ناممكن و براي اشخاص داراي دسترسي مجاز نيز شروط و قيود و ضمانت اجراهاي موثري در جهت منع افشاء آنها معين كرده است و بدين ترتيب اسرار تجاري خود را كه از مهمترين عوامل كسب سود و بدست آوردن بازار بوده محفوظ نگه داشته است.

در اين مقوله سعي گرديده است تا به اختصار ، يكي از مباحث جديد حقوقي كه ناظر به فعاليتهاي اقتصادي و تجاري  مي باشد تبيين گردد.

اميد است  مطالب مختصر مطروحه در اين مقوله روشنگر حقوق مترتبه باشد و با توجه به آنها از بروز خسارات و آسيبهاي احتمالي جلوگيري گردد.

شايد با شنيدن عبارت « اسرار تجاری» ذهن ما بلافاصله به مبحث «مالكيت معنوی» رجوع كند. اما بين اسرار تجاري و مالكيت معنوی تفاوتهايي وجود دارد كه آنها را از هم متمايز مي كند .

حقوق مالكيت معنوی چيست؟

حقوق مالكيت فكري يا معنوي عبارت است از حقوق مربوط به آفرينش ها و خلاقيت هاي فكري در زمينه هاي علمي ، صنعتي ،ادبي و هنري كه دولت به پديد آورندگان آنها حق انحصاري بهره برداري را براي مدت معين به منظور جلوگيري  از استفاده غير مجاز ديگران اعطاء مي نمايد.(1)

اسرار تجاری چيست؟

اسرار تجاري ، فرمول ، رويه ، فرآيند ، طرح ، ابزار ، الگو يا مجموعه اطلاعاتي است كه در يك كسب و كار براي به دست آوردن مزيتي نسبت به رقبا مورد استفاده قرار مي گيرد .

اسرار تجاري نوعي مالكيت فكري  محسوب و به صاحب آن حق انحصاري دائمي را در بهره برداري از اطلاعات مذكور مي دهد (2 ) و اين امر بدان معنا است كه به محض افشاي اين اطلاعات ، اشخاص ثالث مي توانند مستقلاً از آنها بهره برداري نمايند و اين درست در نقطه مقابل حق اختراع كه نوعي مالكيت معنوي است قرار دارد كه داراي مدت حمايت محدودي است (عموماً 20 سال)  و حمايت از آن در قبال افشاء اطلاعات مربوط نزد عموم به عمل مي آيد . (3 )

به عبارتي اسرار تجاري هر نوع اطلاعات ارزشمندي است كه داراي ارزش مستقل اقتصادي باشند بدون آنكه نزد عموم مورد شناسايي واقع شده باشند مشروط به آنكه:

اولاً: اين اطلاعات به صاحب خود امتياز رقابتي در بازار تجاري اعطاء كند و بازرگان با استفاده از اين اطلاعات بتواند در عرصه رقابت تجاري وزنه را به نفع خود سنگين تر نمايد.

ثانياً: براي حفظ آنها از تهديد افشاء و دستبرد ، اقداماتي بوسيله صاحب اين اسرار و اطلاعات صورت گيرد تا از نشر آن نزد عموم يا نزد رقباي تجاري جلوگيري شود.(4)

بنابراين حقوق مالكيت معنوي با ثبت اختراع بوجود مي آيد و پس از ثبت تا مدت معيني مورد حمايت قانون قرار مي گيرد و افشاء اختراع پس از ثبت و آگاهي عمومي از آن في نفسه ضرري را متوجه صاحب اختراع  نمي كند. اما اسرار تجاري اساساً توسط هيچ نهادي  به ثبت نمي رسد و حفظ آنها بيشتر به اقدامات و مراقبتهاي صاحب اسرار تجاري بر مي گردد. افشاء اسرار تجاري آنها  را فاقد ارزش مي كند . اين اسرار تا زماني مورد حمايت قرار دارند كه شايسته تعريف اسرار تجاري باشند .

معيارهای تعيين و تشخيص اسرار تجاری

هر اطلاعاتی را نمي توان جزء اسرار تجاری دانست. معمولاً تشخيص اينكه اطلاعات موجود جزء اسرار تجاری هستند يا خير با معيارهاي ذيل انجام مي شود:

الف) اسرار تجاری نبايد به آسانی توسط عموم قابل شناسايی يا تعيين باشند .( مانند فرمول نوشابه هاي كوكا كولا كه قريب 100سال است به عنوان اسرار تجاري محفوظ مانده است. )

ب) اين اطلاعات بايد دارای ارزش اقتصادی مستقل در بازار باشند و از نظر عرف تجاری به دارنده ی خود مزيت و اعتبار اقتصادی ببخشند.

ج) اطلاعاتي كه توسط رقباي  تجاري مورد شناسايي واقع شده اند و آنها نيز از طرق صحيح به آنها دست يافته اند نمي توانند به عنوان اسرار تجاري محسوب شوند.

راههای حمايت از اسرار تجاری

تا زماني كه صاحب اسرار تجاري اقدامات معقولي براي حفظ اطلاعات به نحو سري انجام دهد و اين اسرار محرمانه باقي بماند داراي ارزش اقتصادي هستند.

روشهايي كه جهت حفظ اسرار تجاري  وجود  دارند  به قرار ذيل مي باشند:

1) ايجاد امنيت فيزيكي و معقول  به نحوي كه دسترسي افراد غير مجاز به اسرار تجاري و سرقت آنها را ناممكن گرداند.

2) انعقاد قرارداد عدم افشاء با اشخاصي كه بصورت مجاز و در حد لازم به اسرار تجاري دسترسي دارند. ولي بايستي متعهد شوند تا از افشاء آن و جاسوسي صنعتي و تجاري خودداري كنند.

مقررات داخلی ايران كه حمايت از اسرار تجاری را مورد توجه قرارداده اند

1) ماده 648 قانون مجازات اسلامي : اطباء و جراحان و ماماها و دارو فروشان و كليه كساني كه به مناسبت شغل يا حرفه محرم اسرار مي شوند هرگاه در غير از موارد قانوني اسرار مردم را افشاء كنند به سه ماه و يك روز تا يكسال حبس يا به يك ميليون و پانصد هزار تا شش ميليون ريال جزاي نقدي محكوم مي شوند.

2) به موجب مقررات جاري كشور ، وكلاء دادگستري ، كارشناسان رسمي دادگستري ، كارگزاران بورس اوراق بهادار، سردفتران و دفتر ياران اسناد رسمي ، مأموران تشخيص و ساير مراجع مالياتي ، مترجمان اسناد رسمي بايستي اسراري را كه بواسطه وكالت از طرف موكل و نيز اسراري را كه در اثر انجام شغل خود و مراجعه  ارباب رجوع و اسرار مؤديان مالياتي و اسراري را كه در اثر امر ترجمه بدان واقف مي شوند حفظ كنند و براي افشاء اسرار يادشده مجازاتهاي قانوني در نظر گرفته شده است .

3)  ماده 64 قانون تجارت الكترونيك ايران : به منظور حمايت از رقابت هاي مشروع و عادلانه در بستر مبادلات الكترونيكي ، تحصيل غير قانوني اسرار تجاري و اقتصادي بنگاه ها و موسسات براي خود و يا افشاء آن براي اشخاص ثالث در محيط الكترونيكي جرم محسوب و مرتكب به مجازات مقرر در اين قانون خواهد رسيد.

ماده 65 قانون مذكور در مقام تعريف اسرار تجاري الكترونيكي اشعار مي دارد:

اسرار تجاری الكترونيكی داده پيامي است كه شامل اطلاعات ، فرمول ها ، الگوها ، نرم افزارها و برنامه ها، ابزار و روش ها، تكنيك ها و فرايندها ، تاليفات منتشر نشده ، روش هاي انجام تجارت و دادو ستد ، فنون ، نقشه ها و فراگردها، اطلاعات مالي ، فهرست مشتريان، طرح هاي تجاري و امثال اين ها است كه به طور مستقل داراي ارزش اقتصادی بوده و در دسترس عمومي قرار ندارد و تلاش های معقولانه ای برای حفظ و حراست از آنها انجام شده است.

4)  ماده 45 قانون اصلاح موادي از قانون برنامه چهارم توسعه موسوم به قانون اجراي سياستهاي اصل 44 قانون اساسي اشعار می دارد:

اعمال ذيل كه منجر به اخلال در رقابت مي شود ممنوع است :

بند ح: ترغيب ، تحريك و يا وادار ساختن يك يا چند سهامدار ، صاحب سرمايه ، مدير يا كاركنان يك بنگاه با شركت رقيب از طريق اعمال حق رأي ، انتقال سهام، افشاء اسرار، مداخله در معاملات بنگاه ها و يا شركتها يا روش هاي مشابه ديگر به انجام عملي كه به ضرر رقيب باشد.

نكته : نظر به لزوم حفظ اسرار تجاري هر شركتي مي تواند از اطلاعات محرمانه خود از طريق قراردادهاي عدم افشاء با كاركنان خود ، در محدوده مقررات قانون كار، حمايت به عمل آورد. همچنين مي توان طرف هاي قرارداد را با درج شرايطي در قرارداد ملزم به عدم افشاء اسرار تجاري و عدم ارائه آنها به سائر افراد نمود و بدين وسيله از افشاء اسرار تجاري از جمله در محيط هاي مجازي ممانعت نمود. همچنين مي توان شرط نمود در صورتي كه اسرار مورد نظر توسط ايشان افشاء گردد افشاء كننده مكلف به جبران كليه خسارات احتمالي وارده گردد و  وجه التزام مؤثري را در قبال تخلف از شرط معين نمود.

 

منابع

1)    پيش در آمدي بر مالكيت معنوي – حسينعلي اميري vekalat.org

2)    همان مأخذ

3)    همان مأخذ

4) اسرار تجاري و نحوه حمايت از آن ( همكاران سيستم )

5) بانك اطلاعات مقالات حقوقي دكتر علي مكرم : اسرار تجاري و حمايت از آنها سولماز عباسي و پرستو مهدي پور قزويني

همچنین بخوانید:

قانون اجرای سیاستهای کلی اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسی

راه‌های تماس

اگر به مشاوره حقوقی یا وکیل در زمینه‌های مرتبط با نوشتارهای من نیاز داشتید یا به برگزاری کارگاه و دوره‌های آموزشی برای خود و مدیران و کارکنان شرکتتان در موارد یاد شده، علاقه‌مند، بودید می‌توانید درخواست خود را با شماره‌های ۸۸۳۲۱۰۸۸ و ۸۸۳۲۳۲۷۹ (گروه حقوقی برهان) در میان بگذارید.

درخواست مشاوره حضوری، تلفنی، آنلاین