نظام سنجش اعتبار، در یک نگاه کلی

هشدار: پیش از شروع مطلب به اشخاصی که مطالب منتشره اینجانب در روزنامه ها یا روی سایت شخصی یا وبلاگهایم را بدون ذکر منبع و بدون لینک سایتم یا وبلاگهایم به نام خود یا دیگری به هر طریقی منتشر می کنند متذکر می شوم که در انتظار عواقب قانونی انتشار غیر مجاز و بدون اجازه مطالبم باشند.

ذکر و باز نشر مطالب اینجانب و کلیه مطالبی که در روزنامه ها یا روی سایت شخصی و وبلاگهایم منتشر شده منحصراً با قید نام و نام خانوادگی ام و توام با لینک سایت و وبلاگهایم مجاز است.

بی شک شناخت توانمندی های فنی و کشش اعتباری اشخاص طرف معامله و برآورد آستانه اعتماد و اطمینان به آنها و تحلیل بررسی عوامل عملکردی و شخصیتی و سوابق کاری طرف مقابل در انجام یک معامله خوب و کاهش خسارات مؤثر است.

همچنین ساماندهی مطالبات معوق، سازماندهی صحیح تأمین و تخصیص منابع مالی، اعمال نادرست و ناقص اعتبار سنجی که عدم دسترسی مشتریان بانکی به تسهیلات خرد را سبب شده است، دریافت وثیقه و ضامن غیر معتبر از سوی بانک ها، ایجاد ساز و کار جدیدی را برای اصلاح امور بانکی ضروری می نماید.

یکی از ابزارهای نوین و پیشرفته برای تحقق اهداف بالا و رفع معضلات یاد شده، ایجاد نظام سنجش اعتبار می باشد.

بخش اول

«کلیــات»

سنجش اعتبار در نظام بانکی

مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۶ با تصویب قانون تسهیل اعطای تسهیلات بانکی، بستر استقرار نظام سنجش اعتبار و تشکیل شرکت های اعتبار سنجی را در ایران فراهم کرد.

به موجب ماده ۵ قانون تسهیل اعطاء تسهیلات بانکی و کاهش هزینه های طرح و تسریع در اجرای طرح های تولیدی و افزایش منابع مالی و کارآیی بانکی مصوب ۱۳/۷/۱۳۸۶ مجلس شورای اسلامی، دولت مکلف گردیده ترتیبی اتخاذ نماید که ظرف مدت یکسال از تاریخ تصویب این قانون با ایجاد و بکارگیری نهادهای جدید مالی از قبیل بانک جامع اطلاعات، رتبه بندی و اعتبار سنجی مشتریان، گروه های مشاور مالی و سرمایه گذاری غیر دولتی، ساماندهی مطالبات معوق و مؤسسات تضمین اعتبار، زمینه تسهیل و تسریع اعطاء تسهیلات بانکی را فراهم نماید.

بر اساس ماده ۸ قانون یاد شده آیین نامه اجرایی این قانون با پیشنهاد وزارت امور اقتصادی و دارایی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و با هماهنگی وزارت کار و امور اجتماعی و سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور حداکثر تا دو ماه پس از ابلاغ این قانون به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.

هیأت دولت در جلسه مورخ ۲۲/۱۲/۸۶ و به استناد مواد ۵ و ۸ قانون یاد شده آیین نامه نظام سنجش اعتبار را تصویب نموده و به این ترتیب راه را برای تشکیل شرکتهای اعتبار سنجی هموار کرد.

معوق ماندن اقساط تسهیلات بانکی یکی از بزرگترین معضلات نظام بانکی محسوب می شود. دلیل این امر آن است که مشتریان متقاضی تسهیلات، اعتبار سنجی نمی شوند و بخش اعتباری به صورت سنتی برای پرداخت تسهیلات به مشتریان اقدام می کند.

تعریف شرکت سنجش اعتبار

شرکتی است خصوصی که با مشارکت بانک ها، مؤسسات اعتباری، شرکت های بیمه وشرکت های لیزینگ تأسیس می شود. این شرکت اطلاعات مرتبط با سوابق و رفتار اعتباری اعتبار گیرندگان (افراد، شرکت ها و کسب و کارهای کوچک) را از بانک ها و مؤسسات مالی و اعتباری و سایر منابع عمومی در دسترس، جمع آوری و نسبت به تلفیق اطلاعات جمع آوری شده اقدام نموده و در نهایت یک گزارش اعتباری جامع به اعتبار دهندگان ارائه می نماید.

فعالیت شرکتهای اعتبار سنجی

گردآوری و نگهداری و پردازش داده های اعتباری اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی و ارائه یک گزارش اعتباری که در حالت کلی نشانگر وضعیت کنونی و پیشینه اعتباری اشخاص می باشد.

شرکت های سنجش اعتبار از طریق ارائه گزارش اعتباری و یا امتیازی که به هر یک از متقاضیان تسهیلات اعطا می کنند در حقیقت وضعیت اعتباری آن ها را به منظور استفاده از اعتبارات موجود نشان می دهند.

گزارش اعتباری

در گزارش اعتباری اطلاعات مربوط به سابقه و رفتار اعتباری شخص در کل نظام اعتباری، ارائه گردیده و کمک قابل توجهی را به بانک ها در شناسایی مشتریان خوش حساب و بد حساب و اتخاذ تصمیمات اعتباری مناسب و کم ریسک می نماید.

هر چند این شرکت، اعطا کننده اعتبار نیست اما نقش اساسی را در فرایند اعطاء تسهیلات اعتباری از طریق ارائه اطلاعات اعتباری به اعتبار دهندگان ایفا می نماید که می توان موارد ذیل را بر شمرد:

ـ ارزیابی اهلیت و رفتار باز پرداخت مشتری.

ـ حداقل نمودن وام ها و دارایی های غیر کارا در صنعت اعتباری.

ـ کاهش زمان بررسی اعطای تسهیلات اعتباری.

جریان کار در شرکت سنجش اعتبار به شرح زیر است:

زمانی که یک شخص درخواست اعتبار، شغل یا حتی بیمه می نماید اعتبار دهنده یک تصویر از گزارش اعتباری وی را درخواست می کند. شرکت سنجش اعتبار، اطلاعات مشتری را از سامانه دریافت و در قالب یک گزارش اعتباری که مروری به عملکرد اعتباری شخص در چند سال گذشته (هفت سال یا بیشتر) می باشد ارائه می نماید.

شرکت سنجش اعتبار این اطلاعات را به اعتبار دهنده می فروشد و در مرحله بعد اعتبار دهنده با توجه به اطلاعات دریافتی نسبت به تصمیم گیری در زمینه اعطای اعتبار به متقاضی اقدام می نماید. در نهایت این اعتبار دهنده است که با توجه به اطلاعات دریافتی نسبت به پذیرش یا رد درخواست شخص اقدام نموده و شرکت مزبور تنها نقش رابط بین اعتبار دهنده و اعتبار گیرنده را دارد.

تفاوت سنجش اعتبار با رتبه بندی اعتباری

دفاتر رتبه بندی اعتباری، اطلاعات مالی مرتبط با شرکت ها (عموماً شرکتهای بزرگ) را جمع آوری نموده و بر اساس تحلیل تفصیلی عملیات و مدیریت هر شرکت، نسبت به انتشار رتبه های آنان اقدام می نمایند. در حالی که شرکت های سنجش اعتبار، اطلاعات مرتبط با متقاضیان اعتبار از مؤسسه های اعتباری، مانند بانکها را از تمام نظام بانکی و سایر بانکهای اطلاعاتی جانبی قابل دسترس جمع‌ آوری نموده و در حالت تکامل یافته آن، تحلیل خود را بر اساس آنالیزهای آماری نمونه های جامع از اعتبار گیرندگان انجام داده و نتایج آن را به صورت گزارش اعتباری یا امتیاز اعتباری به درخواست کننده آن ارائه می نماید. مفهوم سنجش اعتبار در بازار سرمایه مطرح است و مفهوم رتبه بندی در بازار اعتبارات.

استفاده کنندگان از خدمات شرکت اعتبار سنجی چه کسانی هستند؟

کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی از جمله مؤسسات اعتباری، شرکت های بیمه و سایر نهادهای تحت نظارت بانک مرکزی (بیمه مرکزی، دستگاه های اجرایی، مؤسسات و شرکتهای دولتی و غیر دولتی) که به موجب قرارداد و یا پرداخت کارمزد به شرکت مجاز به دریافت خدمات از آن می باشند.

اطلاعات شرکت های اعتبار سنجی از کجا تأمین می گردد؟

به موجب بند پ ماده ۱ آیین نامه سنجش اعتبار تأمین کنندگان اطلاعات مؤسساتی هستند که به دلیل در اختیار داشتن داده های اشخاص می توانند اطلاعات مورد نیاز شرکت را تأمین کنند. برخی از مصادیق آن عبارتند از: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، مؤسسات اعتباری، سازمان ثبت احوال کشور، اداره کل ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی، مؤسسات رتبه بندی، سازمان بورس اوراق بهادار و شرکتهای بیمه می باشند.

شرکت های ارائه دهنده خدمات در زمینه سنجش اعتباری تحت عنوان شرکت های سنجش اعتبار (Credit Bureau) ایجاد می شوند و معمولاً دارای شخصیت حقوقی مستقل بوده و عمدتاً با مشارکت بانکها و نهادهای اعطا، کننده اعتبار تأسیس می شوند.

شرکتهای سنجش اعتبار به عنوان یک بانک اطلاعاتی جامع از اطلاعات اعتباری مثبت و منفی بخش های دولتی (مراکز ثبت، دادگاه ها و …) و بخش های خصوصی (اعطا کنندگان اعتبار، ارائه دهندگان اطلاعات و …) بانک مرکزی و … استفاده نموده و با بهره گیری از مدل های آماری سنجش اعتبار، گزارش اعتباری مورد نیاز برای تصمیم گیری اعطا کنندگان اعتبار را ارائه می دهند و موجب تسهیل در امر اعطاء تسهیلات به متقاضیان تسهیلات بانکی می شوند.

شرکتهای رتبه بندی اعتبار (Credit Bureau) از طریق نمره ای که به هر یک از اشخاص اعطا می کند (که اصطلاحاً به آن Credit score گفته می شود) در حقیقت وضعیت اعتباری آنها را به منظور استفاده از اعتبارات موجود نشان می دهند.

شرکت های سنجش اعتبار به جای توجه صرف به قوت اطلاعات مالی و دارایی های قابل وثیقه یک متقاضی اعتبار به ارزشمندی اعتبار وی توجه بیشتری می کند.

شرکت های رتبه بندی اعتبار برای میلیونها نفر پرونده اعتباری ایجاد می نمایند که اعتبار دهندگان در اعطای تسهیلات و سایر اعتبارات به مشتریان بر اساس آن تصمیم گیری می نمایند.

با سپاس از خانم صفورا رحمانی نژاد که در تدوین این مطلب همکاری داشتند.

صادق رئیسی کیا

یازدهم آذرماه ۱۳۹۳

منـابع:

کتاب لزوم تأسیس مراکز اعتبار سنجی و رتبه بندی تأسیس دکتر کوروش احمدی زاده انتشارات شهر آب ـ آینده سازان چاپ اول ۱۳۸۵

کتاب نظام جامع سنجش اعتبار ـ مؤلف شرکت مشاوره رتبه بندی اعتباری ایران (سهامی خاص) انتشارات ترمه چاپ اول ۱۳۸۷

1 پاسخ
  1. حسين كريمي
    حسين كريمي says:

    با سلام. مطالب مندرج در وبلاگ بسیار آموزنده و حرفه ای جمع آوری شده. از این بابت موجب سپاسگزاری و تشکر است.
    با احترام

    پاسخ دادن

دیدگاه خود را ثبت کنید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *