بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر

در آستانه شروع سی و چهارمین سال پیروزی انقلاب اسلامی و حاکمیت جمهوری اسلامی در کشورمان یادی از متفکر و فرزانه ی شهید ، مرتضی مطهری کردم و کتاب بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی در صد ساله ی اخیر از آثار ایشان را پس از چندی دوباره مطالعه نمودم و متناسب با شرایط و اوضاع امروز کشورمان و جهان ،بویژه کشورهای اسلامی که مواجه با خیزش فرح بخش بیداری اسلامی هستند مطالب آن شهید گرانقدر را تازه و زنده یافتم.

در مورد پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز حکومت جمهوری اسلامی در کشورمان مطالب ایشان راجع به آفات نهضت در حالی که هنوز این انقلاب به پیروزی نرسیده و در آستانه پیروزی بوده را بسیار ارزشمند ، دور اندیشانه و منبعث از فکری بزرگ و تازه یافتم. شهید مطهری در این کتاب اشارات متعددی به اشکالات و ضعف های مصلحانی همچون سید جمال الدین اسد آبادی و شیخ محمد عبده و اقبال لاهوری و… می کند و نهضتهایی را که آنان شکل دادند یا رهبری کردند با نگاهی کارشناسانه و نیز به قصد اینکه نهضت انقلاب اسلامی ایران را مبری از آن اشکالات توصیف کند بررسی می نماید.

این بخش از مطالب کتاب فوق بویژه در دو مطلب آخر یعنی “آفات نهضت” و “شرایط موفقیت مصلح” ما را به حفظ مستمر جمهوری اسلامی ایران به عنوان پرچمدار بیداری اسلامی و پشتوانه فکری و عملی علم و آگاهی در کشورهای اسلامی از آسیب هایی که ممکن است نه لزوماً بوسیله دشمنان بلکه از آفت عملکردها و نگرش های نادرست و کج اندیشی های خانمان سوز خودمان به کشور وارد آید توجه می دهد.

در مورد خیزش های اسلامی اخیر در کشورهای خاور میانه مطالب شهید مطهری در کتاب فوق بویژه در دیدگاه آن شهید گرانقدر به سید جمال الدین اسد آبادی اکنون که نزدیک به ۳۳ سال از تاریخ نگارش آن مطالب می گذرد نیز تازه و زنده به نظر می رسد. مجموعاً می توان گفت آقای مطهری ، سید جمال را شخصیتی می داند که در میان متفکرین و مبارزان یکصد سال اخیر بیش از همه در خور توجه و قابل پیروی است.

از جمله موارد قابل توجه در مورد بزرگی روح و بینش سیاسی فوق العاده سید جمال الدین اسد آبادی که شهید مطهری نیز آن را مورد توجه قرار داده و به واقع تحسین کرده است هشدار سید جمال الدین اسد آبادی به مسلمانان در مورد انگلیس است. در این هشدار سید جمال خاطر نشان می کند که: روح صلیبی در غرب و بویژه انگلیس زنده و شعله ور است. غرب علیرغم اینکه با ماسک آزاد منشی تعصب را نکوهش می کند خود در دام تعصب ( خصوصاً تعصب مذهبی علیه مسلمانان) سخت گرفتار است.

سید جمال انگلیس را به مسجد مهمان کش تشبیه می کند و روزی را وعده می دهد که مردی نومید و خسته از زندگی ولی با همتی استوار در آن فریاد برآورد و هیبت غرب و طلسم اعظم آن را بشکند.

ظاهراً اکنون که حکومت های مبتنی بر نظریه های غیر اسلامی و عمدتاً سر سپرده به غرب با آن همه حمایت های بی دریغ غرب و سرکوب و خشونت یکی پس از دیگری تغییر می کنند صحت تحلیل سید جمال الدین اسد آبادی که مورد تایید و تحسین شهید مطهری نیز هست هویدا گردیده است.

و اما یک نکته نقدی در مورد کتاب فوق اینکه شهید مطهری در صفحه ۶۵  کتاب فوق در بررسی ریشه نهضت اسلامی اشاره می کند به تلاش رژیم پهلوی برای بازگرداندن ایرا ن به دوران جاهلیت قبل از اسلام که البته باید گفت جاهلیت قبل از اسلام در معنی خاص اطلاق می شود به جاهلیت اعراب در قبل اسلام با آن روحیات و اخلاق و عادات بسیار زشت و کم نظیری که نسبت به همه جوامع دیگر داشته اند و در معنی عام هم اگر بتوانیم صفت جاهلیت را برای همه دورانهای و جوامع قبل از اسلام بکار بریم ایران قبل از اسلام خصوصیتی ندارد که آن را فقط برای ایران بکار بریم.

در هر صورت به بهانه سالروز پیروزی انقلاب اسلامی و نهضت بیداری اسلامی در کشورهای اسلامی و نیز به بهانه مطالعه مجدد کتاب بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی در صد ساله اخیر درود می فرستم به روح بلند مرحوم سید جمال الدین اسد آبادی و نیز شهید مطهری که بزرگ بیداران و بیدارگران اسلام در دو قرن اخیر بوده اند.

مطالعه کتاب فوق از انتشارات صدرا که تا فروردین ۱۳۸۸ به چاپ سی و هفتم رسیده را به شما نیز توصیه می کنم. این کتاب کمتر از ۱۰۰ صفحه است و محتوی و مطالب بسیار ارزشمندی دارد.

نشانی انتشارات صدرا: تهران، خ ناصر خسرو ، مقابل دارالفنون، کوچه دکتر مسعود

تلفن فروش: ۳۳۹۱۵۱۳۰ و ۶۶۴۶۱۰۸۶

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *